على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )

1594

فرهنگ نفيسى ( فارسى )

ذقن ( zaqan ) م . ع . ذقنت الدلو ذقنا ( از باب سمع ) : كج گرديد لب دول در وقتى گويند كه دول دوخته شده باشد . ذقناء ( zaqn ' ) ص . ع . مؤنث اذقن زن دراز زنخ . و زن كج فرج . و ماده شترى كه رخت و بار آن مايل و كج گرديده باشد . ج : ذقن . ذقواء ( zaqv ' ) ا ص . ع . مونث اذقى فرو هشته گوش سست بينى . ذقون ( zaqun ) ص . ع . ناقة ذقون : ماده شتر سست زنخ كه در رفتن زنخ خود را فروهشته دارد . و دلو ذقون : دول كژ لب . ذقون ( zoqun ) ا . ع . ج . ذقن . ذقيط ( zaqit ) ص . ع . رحل ذقيط : مرد پليد . ذكا ( zak ) م . ع . ذكا ذكوا و ذكا و ذكاء . مر . ذكاء . ذكا ( zak ) ا . ع . خدرك شعله زن . ذكاء ( zak ' ) ا . ع . خدرك شعله زن . و تيزى خاطر . و تمام شدن دندان سال و عمر . يق : بلغت الدابة الذكاء . و ذبح و نحر . ذكاء ( zak ' ) م . ع . ذكت النار ذكوا و ذكا و ذكاء ( از باب نصر ) : سخت شد زبانهء آتش . و ذكا الشاة ذكاء و ذكاة گلو بريد آن گوسپند را و ذكى الشخص ذكاء ( از باب سمع ) و ذكا ذكا ( از باب نصر ) : و ذكو ذكاء و ذكاوة ( از باب كرم ) : تيز خاطر گرديد آن شخص . ذكاء ( zok ' ) ا . ع . ( معرفة غير مصروفة ) آفتاب . يق : هذه ذكاء طالعة . و فى الحديث : احرقنى ذكاؤها اى شدة حرها و التهابها . و ابن ذكاء : صبح بدان . جهت كه از ضوء آفتاب پيدا مىشود . ذكاة ( zok t ) م . ع . ذكا الشاة ذكاء و ذكاة . مر . ذكاء . ذكاة ( zak t ) ا . ع . ذبح و نحر . ذكار ( zek r ) ع . ج . ذكر . ذكارة ( zek rat ) ع . ج . ذكر . ذكاره ( zokk rat ) ا . ع . خرما بن نر . ذكاوة ( zak vat ) م . ع . ذكو ذكاوة و ذكاء . مر . ذكاء . ذكاوت ( zak vat ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - تيزى فهم و ادراك و زيركى و فراست و هوش و سرعت انتقال و نپراش . ذكاوين ( zak vin ) ع . ج . ذكوان . ذكذكة ( zakzakat ) ا . ع . زنده دلى . يق : له ذكذكة او فيه ذكذكة . ذكر ( zakr ) م . ع . ذكره ذكرا ( از باب نصر ) : زد آن را بر نرهء وى . ذكر ( zekr ) ا . ع . هر چيز كه بر زبان رود . و دعا . ج : اذكار . و آوازه . و ستايش . و بلندى و بزرگى . قوله تعالى ص وَ الْقُرْآنِ ذِي الذِّكْرِ اى ذى الشرف . و نماز . و كتابى كه در آن تفضيل دين و وضع و نهاد كيش و ملت باشد . و مرد توانا و دلاور سرباز زننده . ج : ذكور . و باران سخت و بزرگ قطره . و سخن بلند و استوار . و ركن السود و حجر . منه حديث عايشة رضى اللّه عنها : فجلسوا عند الذكر حتى بدا حاجب الشمس . و آن حضرت صلى اللّه عليه و آله . قوله تعالى : أَرْسَلْنا إِلَيْكُمْ ذكرا رَسُولًا . و قرآن . و انجيل . و تورات . و نام مردى . و ذكر الحق : چك . و اهل الذكر : يهود و نصارى . و سابق الذكر : هر چيز كه در پيش ياد شده باشد . ذكر ( zekr ) م . ع . ذكر الفلانة ذكرا ( از باب نصر ) : خطبه كرد فلان زن را و يا متعرض خطبهء وى گرديد . و ذكر حقه : ياد داشت حق او را و رعايت آن نمود و ضايع نساخت . و ذكر الشيى ذكرا و تذكارا : ياد كرد آن چيز را و حفظ نمود . ذكر ( zekr ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - هر چيز كه بر زبان رود و بخاطر نگاهداشته شود . و ياد . و شكر و ستايش و مدح . و مناجات . و بيان و ايراد . و ذكر جزء و ارادهء كل يعنى تسميهء جزء باسم كل . و ذكر خدا : مناجات . و ذكر نام خدا : استغاثه بنام خدا . و ذكر خير : مدح و ستايش و تحسين و تعريف . و ذكر كردن : ياد كردن . و حكايت كردن . و يادداشت كردن . و ستايش كردن . و خواندن و مناجات كردن . ذكر ( zokr ) و ( zekr ) ا . ع . حفظ و يادآورى و تذكر . يقال : هو ما زال منى على ذكر او على ذكر اى على تذكر يعنى او هميشه در ياد من است . و اجعله منك على ذكر يعنى فراموش مكن او را . و كذا على ذكر . ذكر ( zokr ) ا . ع . حدت و تيزى . و ذو ذكر : شمشير برنده كه لبهء آن تيز باشد . ذكر ( zakar ) ا و ص . ع . مرد خلاف زن . ج : ذكور و ذكورة و ذكار و ذكارة و ذكران و ذكرة . و آهن و پولاد . و بلارك و مانند آن . و نره . ج : ذكور و ذكره و مذاكير كانهم فرقوا بين الفحل و العضو . و سيف ذكر : شمشير آبدار . ذكر ( zakar ) ا . پ . نوعى از عود صليب كه نر و ماده است و بتازى ورد الحمير خوانند . ذكر ( zakar ) ا . پ . بلغت زند و پا زند نر مقابل ماده . ذكر ( zakar ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - نره و فزه و كير و فلانه . ذكر ( zaker ) و ( zakor ) ص . ع .